Kalabalık bir ortamda konuşmanız gerektiğinde kalbinizin hızla çarptığını, ellerinizin terlediğini ya da insanların sizi sürekli değerlendirdiğini düşündüğünüz oldu mu? Pek çok kişi zaman zaman bu duyguları yaşayabilir. Ancak bu kaygı günlük yaşamı, iş hayatını, okul başarısını veya sosyal ilişkileri olumsuz etkilemeye başladığında bunun adı sosyal anksiyete olabilir.
Sosyal anksiyete, kişinin başkaları tarafından olumsuz değerlendirileceğine, küçük düşeceğine ya da utanç yaşayacağına dair yoğun korku hissetmesiyle karakterize edilen bir kaygı bozukluğudur. Bu nedenle kişi sosyal ortamlardan kaçınabilir veya bu ortamlara büyük bir stresle katılır.
Erken dönemde fark edilmesi ve uygun psikolojik destek alınması, sosyal anksiyetenin yaşam üzerindeki etkilerini önemli ölçüde azaltabilir.
*** Bu içerik Klinik Psikolog Ayşe Hande Günay katkılarıyla hazırlanmıştır.
Sosyal Fobi Nedir?
Sosyal fobi, sosyal anksiyetenin eski ve yaygın olarak kullanılan adıdır. Günümüzde ruh sağlığı uzmanları daha çok Sosyal Anksiyete Bozukluğu terimini kullanmaktadır.
Bu durumda kişi aşağıdakilere maruz kalmakta:
- Toplum içinde konuşmaktan,
- Yeni insanlarla tanışmaktan,
- Sunum yapmaktan,
- Yemek yerken izlenmekten,
- Telefonla konuşmaktan,
- Soru sormaktan veya cevap vermekten yoğun düzeyde kaygı duyabilir.
Buradaki temel sorun utangaç olmak değildir. Kaygının kişinin yaşamını sınırlandıracak seviyeye ulaşmasıdır.
Sosyal Fobi ve Sosyal Anksiyete Aynı Şey mi?
Evet. Sosyal fobi ve sosyal anksiyete bozukluğu aynı psikolojik durumu ifade eder.
Eskiden "sosyal fobi" ifadesi daha yaygın kullanılırken günümüzde bilimsel kaynaklarda ve ruh sağlığı uzmanları tarafından daha çok Sosyal Anksiyete Bozukluğu terimi tercih edilmektedir.
Dolayısıyla iki kavram arasında tedavi veya belirtiler açısından bir fark bulunmaz.
Sosyal Anksiyete Belirtileri Nelerdir? Nasıl Anlaşılır?
Sosyal anksiyete hem psikolojik hem de fiziksel belirtilerle kendini gösterebilir.
- Duygusal belirtiler,
- Sürekli yargılanacağını düşünmek,
- Rezil olma korkusu,
- Yoğun utanç hissi,
- Kendini sürekli eleştirmek,
- Sosyal ortamlara girmeden önce günlerce kaygılanmak,
- Fiziksel belirtiler,
- Kalp çarpıntısı,
- Ellerde titreme,
- Terleme,
- Yüz kızarması,
- Nefes darlığı,
- Mide bulantısı,
- Sesin titremesi,
- Davranışsal belirtiler,
- Toplantılarda konuşmaktan kaçınmak,
- Göz teması kuramamak,
- Davetleri reddetmek,
- Yeni insanlarla tanışmaktan kaçınmak,
- Sunum yapmamak için bahaneler üretmek.
Bu belirtiler uzun süre devam ediyor ve kişinin yaşam kalitesini düşürüyorsa profesyonel değerlendirme önemlidir.
Sosyal Anksiyetesi Olan Biri Nasıl Davranır?
Sosyal anksiyetesi olan kişiler dışarıdan bakıldığında çoğu zaman yalnızca "utangaç" gibi görünebilir. Ancak yaşadıkları süreç bundan çok daha yoğundur.
Kişilerde sık görülen davranışlar aşağıdaki gibidir:
- Kalabalık ortamlardan uzak durmak,
- Sürekli hata yapacağını düşünmek,
- Konuşmadan önce cümlelerini defalarca zihninde kurmak,
- Başkalarının kendisini eleştirdiğini varsaymak,
- Dikkat çekmemeye çalışmak,
- Toplantılarda sessiz kalmayı tercih etmek,
- Sosyal etkinlikleri son anda iptal etmek.
Bu davranışlar kısa vadede kaygıyı azaltsa da uzun vadede sosyal anksiyetenin devam etmesine neden olabilir.
Sosyal Anksiyete Nasıl Yok Edilir?
Sosyal anksiyeteyi tamamen "bir anda ortadan kaldıran tek bir yöntem bulunmaz."
Ancak bilimsel olarak etkili olduğu gösterilen yaklaşımlar sayesinde belirtiler önemli ölçüde azalabilir.
Bunlar arasında;
- Psikolojik Destek almak,
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT),
- Maruz bırakma çalışmaları,
- Kaygı yönetimi teknikleri,
- Nefes egzersizleri,
- Düzenli fiziksel aktivite,
- Uyku düzenini korumak,
- Gerektiğinde psikiyatrist değerlendirmesi yer alır.
En önemli nokta, kaçınma davranışlarını yavaş yavaş azaltarak güvenli sosyal deneyimler kazanmaktır.
Sosyal Anksiyete Nasıl Yenilir?
Sosyal anksiyeteyi yenmek çoğu zaman küçük ama düzenli adımlarla mümkündür.
Örnek vermek gerekirse:
- Her gün kısa bir sohbet başlatmayı hedeflemek,
- Market kasiyeriyle kısa bir konuşma yapmak,
- Toplantılarda en az bir kez fikir belirtmek,
- Yeni ortamlara kontrollü şekilde katılmak,
- Olumsuz otomatik düşünceleri fark edip sorgulamak kişinin zamanla kendine olan güvenini artırabilir.
İyileşme süreci herkes için farklı ilerler. Kendinizi başkalarıyla kıyaslamak yerine kendi gelişiminize odaklanmanız daha sağlıklı olacaktır.
Sosyal Anksiyete Kendi Kendine Geçer mi?
Bazı kişilerde stresli dönem sona erdiğinde belirtiler hafifleyebilir. Ancak uzun süredir devam eden ve yaşamı etkileyen sosyal anksiyete çoğunlukla kendiliğinden tamamen ortadan kalkmaz.
Aksine, kişi sosyal ortamlardan kaçındıkça kaygı daha da güçlenebilir. Bu nedenle erken dönemde destek almak, sorunun kronikleşmesini önleyebilir.
Sosyal Anksiyetesi Olan Birisi Ne Zaman Destek Almalı?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa bir Online Psikolog'dan destek almak faydalı olabilir:
- Sosyal ortamlardan sürekli kaçınıyorsanız,
- İş veya okul performansınız etkileniyorsa,
- Arkadaşlık ilişkileriniz zarar görüyorsa,
- Yoğun kaygı nedeniyle fırsatları kaçırıyorsanız,
- Belirtiler 6 aydan uzun süredir devam ediyorsa,
- Kaygı yaşam kalitenizi belirgin şekilde düşürüyorsa.
Profesyonel destek sayesinde sosyal kaygının nedenleri anlaşılabilir, kişiye uygun yöntemler belirlenebilir ve günlük yaşam daha rahat hale gelebilir.
Sosyal anksiyete, birçok kişinin düşündüğünden daha yaygın görülen ancak çoğu zaman fark edilmeyen bir kaygı bozukluğudur. Yaşanan yoğun kaygı, kişinin sosyal ilişkilerini, eğitim hayatını ve kariyerini etkileyebilir. Bununla birlikte, sosyal anksiyete doğru yaklaşımlar ve uzman desteğiyle yönetilebilen bir durumdur.
Eğer sosyal ortamlarda yaşadığınız kaygı günlük yaşamınızı sınırlıyorsa bunu tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz. Bir ruh sağlığı uzmanından destek almak, hem kaygıyı anlamanıza hem de yaşam kalitenizi artırmanıza yardımcı olabilir.
